Het boterbriefje als paspoort

Hoogopgeleide vrouwen hebben ook in de Arabische wereld steeds meer moeite om aan de man te komen, zo blijkt uit de film Egyptian Maidens. Maar extra schrijnend voor de ongetrouwde vrouwen in deze film, is dat de omgeving hen strenge beperkingen oplegt. Uitgaan met vriendinnen en een beetje flirten met mannen is niet best voor je reputatie, seks is een absoluut taboe. Want hoezeer het leven in de Arabische wereld ook moderniseert, de vrouw hoort nog altijd als maagd het huwelijk in te gaan.

Deze kwestie werd bediscussieerd tijdens een levendig debat, afgelopen zaterdag, tussen filmmaker Mohamed Amin, hoofdrolspeelster Saba Mubarak, schrijfster Naema Tahir en het publiek, dat daarvoor de film had gezien. Dat de vrouwen moeilijk aan een geschikte partner komen, komt mede doordat hoogopgeleide jonge mannen in de rij staan om het land te verlaten. Noodgedwongen zoeken de vrouwen hun heil bij de mannen die achterblijven, mannen met een veel traditioneler leven en denkpatroon dan zijzelf hebben meegekregen. Wordt het geen tijd dat we de mannen aanspreken op hun verantwoordelijkheid? vraagt Naema Tahir zich af. De verhouding tussen mannen en vrouwen in de islamitische cultuur is een thema in al haar romans. “Maar de mannen zitten ook gevangen,” vindt actrice Saba Mubarak, “zij zijn op die manier grootgebracht.” Ze vergelijkt de situatie van de mannen, die opgelucht op het vliegtuig stappen voor een enkele reis naar Europa of de VS, met die van de vrouwen, die pas via een huwelijk kunnen beginnen aan hun eigen leven. “Het huwelijk is voor vrouwen een paspoort dat toegang verschaft tot een ‘vrij’ leven. Terwijl een ongetrouwde vrouw door iedereen in de gaten wordt gehouden, en voortdurend wordt beoordeeld, mag ze zodra ze een man heeft, doen wat ze wil – zo lang hij het OK vindt natuurlijk.”

Is dit een geloofskwestie of cultureel verschijnsel? wil iemand uit het publiek weten. De leden van het panel zijn het met elkaar eens dat die twee vaak moeilijk te scheiden zijn, maar Mohamed Amin wijst erop dat de situatie van christelijke vrouwen in Egypte op het gebied van relaties nog slechter is dan die van moslima’s. Saba Mubarak benadrukt dat de islam door verschillende vrouwen op uiteenlopende manieren wordt ingevuld. Veranderingen verwacht Naema Tahir dan ook vooral op het persoonlijke niveau: vrouwen en mannen moeten zelf stappen zetten om traditionele patronen te doorbreken. Dat is een langzaam proces, maar als de protesten op het Tahrirplein het gevoel voor individuele keuzevrijheid hebben aangewakkerd, is dit het moment om te hopen op verbetering.